Skład drewna Grójec i Białobrzegi - jak wybrać drewno budowlane

◆ Dlaczego wybór materiału i składu ma znaczenie

Drewno jest jedynym materiałem konstrukcyjnym, którego parametrów nie da się ocenić gołym okiem. Beton ma klasę w dokumentach dostawy, stal gatunek wybity na wyrobie, a tarcica wygląda tak samo niezależnie od tego, czy została posortowana wytrzymałościowo, czy tylko równo przetarta i ładnie ostrugana.

Kupując drewno, kupuje się więc nie tylko materiał, ale i wiarygodność informacji o nim. Klasa C24, wilgotność 16 procent i sortowanie zgodne z normą to dane, których nabywca nie zweryfikuje samodzielnie na placu, z jednym wyjątkiem, o którym za chwilę. Skład, który potrafi pokazać dokumenty i pozwala zmierzyć wilgotność przy odbiorze, daje coś, czego nie zastąpi żaden opis w katalogu.

W okolicach Grójca i Białobrzegów dochodzi drugi czynnik. Obok typowego budownictwa mieszkaniowego powstaje tu sporo obiektów towarzyszących sadownictwu: wiat na skrzyniopalety, zadaszeń sprzętu, przechowalni i budynków gospodarczych. To konstrukcje pozornie proste, przy których łatwo o pokusę użycia materiału przypadkowego, a jednocześnie takie, które przenoszą realne obciążenie śniegiem przez kilkadziesiąt lat.

◇ Czym jest drewno budowlane i co jest potrzebne w regionie

Drewnem budowlanym nazywa się tarcicę przeznaczoną do elementów konstrukcyjnych i pomocniczych: więźby dachowej, ścian szkieletowych, stropów, rusztów, szalunków i deskowań. W polskich warunkach jego trzon stanowią dwa gatunki iglaste, a wybór między nimi rzadko jest kwestią gustu.

Świerk to podstawowy surowiec konstrukcyjny: jasny, o stosunkowo prostym przebiegu włókien i niskiej żywiczności, dobrze się obrabia i nie brudzi narzędzi. Jego słabą stroną jest trudna przepuszczalność, przez co preparat impregnacyjny wnika płytko i świerk nie nadaje się do elementów zagłębionych w gruncie. Sosna jest twardsza i bardziej żywiczna, a jej biel dobrze przyjmuje roztwory impregnacyjne, dlatego to właśnie z sosny robi się elementy impregnowane ciśnieniowo.

W praktyce regionu grójeckiego i białobrzeskiego zapotrzebowanie rozkłada się na cztery grupy: tarcicę konstrukcyjną na więźby i szkielety, drewno budowlane na łaty, kontrłaty i szalunki, płyty poszyciowe oraz materiały wykończeniowe, czyli deski tarasowe, elewacyjne i podbitkę. Przy obiektach gospodarczych dochodzi jeszcze drewno impregnowane na słupy i podwaliny.

● Rodzaje materiału w składach obsługujących region

Nazwa „drewno budowlane" obejmuje wyroby o zupełnie różnym przeznaczeniu i to pierwsze miejsce, w którym łatwo o pomyłkę przy zamówieniu. Poniższe zestawienie porządkuje najczęściej mylone pozycje.

Kluczowa różnica przebiega między tarcicą obrzynaną a konstrukcyjną. Obie mogą mieć ten sam przekrój i wyglądać identycznie na stosie, ale tylko druga została posortowana pod kątem wytrzymałości i może trafić tam, gdzie projekt wymaga klasy C24. Przy poszyciach z kolei grubość płyty wynika z rozstawu podpór, a nie z rodzaju budynku, o czym pisaliśmy w tekście o płycie OSB-3, jej grubościach, formatach i doborze arkusza do rozstawu krokwi lub słupków.

Przy materiałach wykończeniowych decyzja dotyczy głównie profilu i sposobu montażu. Różnice między profilami zestawiliśmy w artykule o profilach podbitki dachowej i elewacji, czyli Softline, Faza, Klin i Romb w praktyce montażowej.

△ Na co zwrócić uwagę przy wyborze

Wilgotność

To jedyny parametr, który da się sprawdzić samodzielnie przy odbiorze, więc warto z tego korzystać. Miernik oporowy z wbijanymi elektrodami mieści się w kieszeni i nie wymaga wprawy. Dla konstrukcji zadaszonych celuje się w 15-18 procent. Materiał o wilgotności 25-30 procent dosycha już w konstrukcji: kurczy się na przekroju, luzuje połączenia ciesielskie i odsuwa się od okuć.

Elektrody wbija się na głębokość odpowiadającą mniej więcej jednej czwartej grubości elementu, bo warstwa wierzchnia dostosowuje się do powietrza w ciągu godzin, a rdzeń w ciągu tygodni. Co dokładnie oznacza oznaczenie KD i skąd bierze się różnica wobec tarcicy schnącej na powietrzu, wyjaśniliśmy w tekście o drewnie suszonym komorowo KD, znaczeniu tego oznaczenia i wpływie na stabilność wymiarową elementu.

Klasa wytrzymałości i sortowanie

Liczba w oznaczeniu klasy C to charakterystyczna wytrzymałość na zginanie wyrażona w N/mm², więc C24 oznacza wartość 24. W budownictwie jednorodzinnym i przy zadaszeniach gospodarczych C24 jest standardem, C16 spotyka się przy elementach mniej obciążonych. Sortowanie może być wizualne albo maszynowe i jedno nie zastępuje drugiego: wizualne ocenia cechy widoczne, maszynowe mierzy sztywność każdej sztuki.

Sęki, przebieg włókien, prostoliniowość

Sęk sam w sobie nie dyskwalifikuje elementu, znaczenie mają jego rodzaj i położenie. Sęk zrośnięty przenosi część naprężeń, wypadający zostawia otwór. Ten sam sęk przy krawędzi rozciąganej osłabia belkę wyraźnie bardziej niż w strefie ściskanej, dlatego przy montażu warto obracać element tak, aby większe sęki wypadły od góry. Znaczenie klas wizualnych rozpisaliśmy w poradniku o klasach wizualnych A, A-B i B w deskach oraz o tym, jak dobierać je do elementów widocznych.

Prostoliniowość sprawdza się wzrokiem wzdłuż krawędzi. Norma dopuszcza odchyłki rzędu 10 mm strzałki ugięcia na 2 m długości i około 8 mm wygięcia bocznego, a element wyraźnie skręcony odrzuca się od razu, bo skrętu nie da się wyprostować montażem i narasta on przy dosychaniu.

Impregnacja

Impregnacja ciśnieniowa ma sens tam, gdzie drewno styka się z gruntem albo jest stale narażone na zawilgocenie, czyli przy słupach wiat, podwalinach i legarach przy poziomie terenu. Pod zadaszeniem wystarcza zwykle zabezpieczenie powierzchniowe. Co oznaczają poszczególne oznaczenia i klasy, opisaliśmy w tekście o drewnie impregnowanym w technologii NTR, klasach użytkowania i sytuacjach, w których impregnacja jest konieczna.

□ Zakup w składzie obsługującym Grójec i Białobrzegi

Grójec leży przy trasie S7, około 45 km na południe od Warszawy, Białobrzegi kolejne kilkadziesiąt kilometrów dalej tą samą drogą, już w powiecie białobrzeskim. Dla dostaw materiałów budowlanych oznacza to jeden korytarz transportowy i możliwość obsłużenia obu kierunków w ramach tej samej trasy południowej.

Zakup w składzie obsługującym ten rejon daje trzy rzeczy, których nie zapewnia zamówienie wysyłkowe. Pierwsza to oględziny materiału przed odbiorem, łącznie z pomiarem wilgotności. Druga to rozładunek na miejscu, zwykle żurawiem, co przy wiązkach tarcicy o długości sześciu metrów przestaje być kwestią wygody. Trzecia to możliwość domówienia brakującej pozycji bez organizowania osobnego transportu.

Jest jeszcze czwarta, mniej oczywista: kompletowanie materiału z jednego źródła. Krokwie, łaty, wkręty, okucia i płyty poszyciowe zamówione osobno przyjeżdżają w różnych terminach i w różnym stanie. Jeden dostawca oznacza jedną dostawę i jedno miejsce, w którym rozstrzyga się ewentualne reklamacje.

◎ Składowanie i przygotowanie przed montażem

Drewno przywiezione na budowę bywa traktowane jak materiał odporny na wszystko, a to właśnie kilka dni leżenia na ziemi potrafi zniweczyć efekt suszenia komorowego. Zasady wynikają wprost z tego, jak drewno wymienia wilgoć z otoczeniem.

Stos układa się na podkładach podnoszących materiał co najmniej 20-30 cm nad grunt, żeby odciąć podciąganie wilgoci i zapewnić przewiew od spodu. Między warstwami wkłada się przekładki co 60-80 cm, ustawione w jednej linii pionowej, bo przesunięte względem siebie wyginają elementy pod ciężarem stosu.

Zadaszenie osłania od góry i pozostawia otwarte boki. Szczelne owinięcie folią jest gorsze niż jej brak, bo pod folią skrapla się para i materiał zawilgaca się od strony, której nikt nie ogląda. Przy dłuższym postoju warto zabezpieczyć czoła elementów, bo przez przekrój poprzeczny drewno chłonie wodę kilkanaście razy szybciej niż przez powierzchnie boczne. Szerzej o organizacji placu pisaliśmy w tekście o przechowywaniu drewna budowlanego na placu budowy bez utraty jakości i nabierania wilgoci.

⚠ Najczęstsze błędy przy wyborze i użytkowaniu

Drugi błąd to użycie tarcicy schnącej na powietrzu w konstrukcji zadaszonej, w której docelowa wilgotność wyniesie kilkanaście procent. Skurcz nie jest wtedy pytaniem, tylko pewnikiem, a jego skutki widać przy pierwszym przeglądzie więźby.

Trzeci to impregnacja świerka w miejscach kontaktu z gruntem. Preparat wnika płytko, warstwa zabezpieczona kończy się kilka milimetrów pod powierzchnią, a każde późniejsze docięcie odsłania drewno niezabezpieczone.

Czwarty to zamówienie dokładnie takiej ilości, jaka wynika z zestawienia materiałowego. Docinanie, zamki ciesielskie i naturalny odrzut przy odbiorze pochłaniają kilka procent partii, więc rozsądny zapas to 5-10 procent, a przy dachu z lukarnami i koszami więcej.

Piąty, najbardziej podstępny, to mieszanie w jednej konstrukcji materiału z dwóch dostaw o różnej wilgotności. Po sezonie widać, gdzie kończy się jedna partia, bo odkształcenia układają się pasami. Mechanizmy paczenia i pękania rozpisaliśmy osobno w tekście o paczeniu i pękaniu desek oraz o tym, jak ograniczyć te zjawiska już na etapie doboru materiału.

■ Podsumowanie i rekomendacje

Wybór drewna budowlanego sprowadza się do czterech pytań o sam materiał, zadanych we właściwej kolejności. Jaka klasa wytrzymałości wynika z projektu i czy element został pod tym kątem posortowany. Jaka jest wilgotność w momencie odbioru i czy odpowiada warunkom, w jakich materiał będzie pracował. Czy gatunek pasuje do zastosowania, czyli sosna tam, gdzie potrzebna jest impregnacja ciśnieniowa, świerk na konstrukcję pod dachem. I czy elementy są na tyle proste, żeby dały się zmontować bez naciągania.

Piąte pytanie dotyczy już nie materiału, lecz miejsca zakupu: czy można obejrzeć towar przed odbiorem, zmierzyć wilgotność i otrzymać dokumenty. Przy materiale, którego parametrów nie widać gołym okiem, ta możliwość jest warta więcej niż jakikolwiek opis w katalogu.

▹ Najczęściej zadawane pytania